Niemcy i Skandynawia przygotowują obywateli do wojny.

04/05/2025

Czy my też powinniśmy o tym myśleć?

Państwa europejskie przyjęły wspólne założenie planistyczne, według którego gospodarstwo domowe radzi sobie samodzielnie przez pierwsze 72 godziny kryzysu. Komisja Europejska zapisała ten poziom samowystarczalności w strategii ogłoszonej 26 marca 2025 roku, a Polska rozesłała „Poradnik bezpieczeństwa” do ponad 16 milionów gospodarstw domowych. Dla organizacji to informacja o dostępności pomocy zewnętrznej, nie o postawie obywatelskiej. Jeżeli państwo planuje, że mieszkaniec przez trzy dni obywa się bez wsparcia służb, to firma planująca odtworzenie procesu w ciągu ośmiu godzin opiera się na założeniu, którego nikt inny w tym łańcuchu nie przyjmuje. Ta rozbieżność ujawnia się w trzech miejscach planu ciągłości działania, czyli w parametrach odtworzenia, w założeniach o dostępności personelu oraz w zależnościach od dostawców infrastruktury. Poniżej pokazujemy, co konkretnie zmienia się w tych trzech miejscach po lekturze materiałów, które państwa europejskie wydały dla obywateli.

Jakie założenia przyjęły państwa europejskie wobec pierwszych 72 godzin kryzysu

Poziom odniesienia jest w całej Unii Europejskiej ten sam i wynosi trzy dni. Komisja Europejska ogłosiła 26 marca 2025 roku strategię gotowości, która obejmuje trzydzieści działań i zakłada wypracowanie wytycznych pozwalających ludności funkcjonować samodzielnie przez co najmniej 72 godziny. Polska zrealizowała ten postulat wcześniej niż powstał sam dokument. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wspólnie z Ministerstwem Obrony Narodowej i Rządowym Centrum Bezpieczeństwa zaprezentowało „Poradnik bezpieczeństwa” 28 sierpnia 2025 roku, a do końca stycznia 2026 roku publikacja objęła około 16,3 miliona gospodarstw domowych. Druk jednego egzemplarza kosztował 2,76 zł, a doręczenie 0,68 zł, co daje rząd wielkości całej kampanii i pozwala porównać go z nakładami na własne działania informacyjne w organizacji.

Kraje nordyckie przesunęły poprzeczkę wyżej. Szwedzka agencja MSB rozpoczęła 18 listopada 2024 roku wysyłkę broszury „Om krisen eller kriget kommer” do 5,2 miliona gospodarstw i zaleca w niej gotowość na tydzień, o ile odbiorca jest w stanie ją zapewnić. Norweski DSB przyjmuje ten sam okres i wymienia zapas leków na siedem dni, gotówkę, radio na baterie oraz tabletki jodowe dla osób poniżej czterdziestego roku życia. Finlandia utrzymała 72 godziny, ponieważ ten komunikat jest tam rozpoznawalny od lat i funkcjonuje jako marka, mimo że komitet ekspercki rozważał wydłużenie okresu do tygodnia. Różnica między państwami dotyczy więc długości zapasu, a wspólne pozostaje samo przeniesienie pierwszej doby kryzysu na barki obywatela.

Dlaczego rozbieżność między 72 godzinami a parametrami RTO jest problemem planistycznym

Parametry odtworzenia w planach ciągłości działania powstają z analizy wpływu biznesowego, która mierzy tolerancję procesu na przerwę. Analiza ta rzadko obejmuje pytanie, czy otoczenie procesu będzie w tym czasie funkcjonować. Państwo komunikuje wprost, że w pierwszych trzech dniach zasoby publiczne trafią do osób, które nie poradzą sobie bez pomocy, więc przedsiębiorstwo z założenia nie jest priorytetem. Proces z parametrem odtworzenia liczonym w godzinach musi zatem opierać się na zasobach własnych albo na umowie z dostawcą, który sam ma potwierdzoną gotowość. Audytor sprawdza spójność parametrów odtworzenia z wymaganiami interesariuszy i z wynikami analizy wpływu biznesowego, a rozbieżność między czterogodzinnym RTO i trzydniowym oknem bez wsparcia zewnętrznego jest właśnie niespójnością tego rodzaju. Materiały rządowe dają tu użyteczny punkt odniesienia, ponieważ pochodzą od instytucji, których nikt w organizacji nie podejrzewa o interes handlowy.

Drugą konsekwencją jest sposób opisywania scenariuszy. Poradniki dla ludności operują zdarzeniami, które w planach ciągłości działania bywają traktowane jako mało prawdopodobne, czyli wielodniowym brakiem zasilania, awarią łączności, skażeniem i dezinformacją. Polski poradnik obejmuje przede wszystkim klęski żywiołowe, awarie, blackout, zagrożenia hybrydowe i dezinformację, a dopiero w dalszej kolejności konflikt zbrojny. Organizacja, która ma w rejestrze ryzyka wyłącznie awarię pojedynczego systemu, opisuje węższy zbiór zdarzeń niż jej własne otoczenie regulacyjne.

Sprawdź naszą usługę w zakresie ciągłości działania.

Dlaczego dostępność personelu jest najsłabiej udokumentowanym założeniem w analizie BIA

Plan ciągłości działania zakłada, że w chwili zdarzenia zespół odtwarzający proces będzie dostępny. Materiały rządowe pokazują, na czym to założenie stoi. Pracownik, który nie ma w domu wody, zapasu leków ani informacji o miejscu schronienia dla rodziny, w pierwszej kolejności zajmie się domem. Skala tego problemu różni się między państwami i daje się zmierzyć infrastrukturą ochronną. Niemcy mają około 580 sprawnych schronów z około dwóch tysięcy pozostałych po okresie zimnej wojny, a ich pojemność wynosi 480 000 osób, czyli pół procenta ludności. Finlandia dysponuje 50 000 pomieszczeń ochronnych o pojemności 4,8 miliona osób, co odpowiada osiemdziesięciu pięciu procentom ludności. Te dwie liczby opisują dwie zupełnie różne sytuacje pracodawcy planującego obsadę zmiany w warunkach zagrożenia z powietrza. Film osadzony pod tym akapitem dotyczy fińskich pomieszczeń ochronnych i pozwala porównać ich standard z tym, co w polskich zakładach bywa opisywane jako miejsce doraźnego schronienia.

Prezes niemieckiego urzędu BBK Ralph Tiesler zapowiedział w czerwcu 2025 roku krajowy program adaptacji tuneli, stacji metra, garaży podziemnych i piwnic budynków publicznych, którego celem jest szybkie utworzenie miejsc dla miliona osób. Kierunek jest instruktywny również dla przedsiębiorstw, ponieważ opiera się na inwentaryzacji tego, co już istnieje, zamiast na budowie nowych obiektów. Analogiczne pytanie w organizacji dotyczy miejsc schronienia w zakładzie, oznakowania dróg ewakuacji i pojemności pomieszczeń przy zmianie liczącej kilkuset pracowników. Odpowiedź na nie należy do dokumentacji, którą i tak trzeba przedstawić przed Zarządem oraz podczas audytu, a nie do materiałów szkoleniowych. Skutkiem pominięcia tego wątku w analizie wpływu biznesowego są nieprawidłowo skrojone plany ciągłości, w których czas odtworzenia opiera się na obsadzie niemożliwej do zebrania.

Jakie obowiązki wobec ochrony ludności nakłada polskie prawo na przedsiębiorstwa

Ustawa z 5 grudnia 2024 roku o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2024 poz. 1907) wiąże ochronę ludności z dokumentacją, którą organizacje prowadzą na własne potrzeby. Zgodnie z art. 5 podmioty ochrony ludności i obrony cywilnej współpracują z organami stosownie do swoich możliwości i zakresu działania ujętego w planach zarządzania kryzysowego oraz w planach ciągłości działania. Ta sama ustawa przewiduje, że w czasie stanu nadzwyczajnego przedsiębiorcy będący podmiotami ochrony ludności wykonują w pierwszej kolejności usługi i świadczenia na rzecz infrastruktury niezbędnej do realizacji zadań ochrony ludności. Dla dostawcy usług technicznych, transportowych albo teleinformatycznych oznacza to możliwość przekierowania zdolności produkcyjnej poza umowy handlowe, co jest ryzykiem kontraktowym i wymaga odzwierciedlenia w planach po obu stronach umowy.

Drugi obszar dotyczy nieruchomości. Ustawa wprowadza pojęcia budowli ochronnej i obiektu zbiorowej ochrony, a nadzór nad spełnianiem przez te obiekty wymagań w zakresie bezpieczeństwa pożarowego oraz wyposażenia powierza Państwowej Straży Pożarnej, z możliwością nakazania usunięcia uchybień w drodze decyzji administracyjnej. Właściciel, użytkownik wieczysty i zarządca obiektu są tu adresatami obowiązków, więc temat wychodzi poza kompetencje służb bezpieczeństwa i dotyczy również zarządzania nieruchomościami oraz utrzymania technicznego. Warto rozdzielić przy tym dwa reżimy, ponieważ operatorzy infrastruktury krytycznej działają na podstawie ustawy o zarządzaniu kryzysowym i dyrektywy CER, a nie na podstawie przepisów o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Mieszanie tych porządków prowadzi do luk w dokumentacji, które audytor wychwytuje szybciej niż braki merytoryczne.

Masz pytania o CER?

Pomożemy Ci w dostosowaniu się do wymagań

Co sprawdzić w organizacji przed najbliższym przeglądem planów

Przegląd prowadzimy w ustalonej kolejności, ponieważ każdy kolejny krok korzysta z wyniku poprzedniego.

Zestawić parametry odtworzenia najważniejszych procesów z założeniem trzech dni bez wsparcia zewnętrznego i wskazać procesy, dla których to założenie łamie przyjęty czas odtworzenia.
Sprawdzić, czy rejestr scenariuszy obejmuje wielodniowy brak zasilania, awarię łączności, skażenie i kampanię dezinformacyjną, czyli zdarzenia wymienione w materiałach rządowych.
Ustalić, na jakiej podstawie plan przyjmuje dostępność personelu w pierwszej dobie, i uzupełnić analizę wpływu biznesowego o ten warunek.
Zinwentaryzować miejsca schronienia w zakładzie wraz z pojemnością, oznakowaniem i drogą dojścia dla największej zmiany.
Zweryfikować w umowach z dostawcami usług infrastrukturalnych, czy przewidziano sytuację przekierowania ich zdolności na potrzeby zadań ochrony ludności.
Przekazać pracownikom informację o zasadzie 72 godzin z odwołaniem do „Poradnika bezpieczeństwa”, ponieważ gotowość gospodarstwa domowego przekłada się bezpośrednio na obsadę zmiany.
Włączyć jeden scenariusz o charakterze powszechnym do najbliższego ćwiczenia planu, na równi ze scenariuszem awarii systemu.

Zasada 72 godzin a gotowość

Zasada 72 godzin nie jest komunikatem o wojnie, ponieważ opisuje sposób dzielenia zasobów w każdym kryzysie o dużym zasięgu. Państwa europejskie powiedziały wprost, że w pierwszych trzech dniach pomoc trafi do osób najbardziej bezradnych, a pozostali radzą sobie sami. Organizacja, która planuje odtworzenie procesu w godzinach, przyjmuje odwrotne założenie o dostępności otoczenia i musi to założenie czymś pokryć, czyli zasobem własnym, umową albo świadomą akceptacją ryzyka zapisaną w dokumentacji. Materiały rządowe dają przy tym rzadką korzyść, bo pozwalają uzasadnić nakład na gotowość liczbami, których nikt w organizacji nie zakwestionuje jako marketingowych.