Rząd podpisał z Microsoftem porozumienie o wzmocnieniu cyberobrony 6 listopada 2026 roku. Niespełna tydzień później usługi Microsoft 365 przestały działać na ponad dobę, a następnego dnia rząd ogłosił konkurs na pilotażowe wdrożenia otwartego oprogramowania w samorządach.
Uważam, że trajektoria tych zdarzeń wskazuje na trend, zgodnie z którym administracja będzie stopniowo zastępować rozwiązania Microsoftu otwartym oprogramowaniem. Kierunek zmian jest wyraźny, a ich tempo zależy od poziomu dojrzałości narzędzi i od tego, kto odpowiada za ich utrzymanie.
Co łączy porozumienie z 6 listopada i awarię z 12 listopada?
Według komunikatu Microsoftu z 6 listopada współpraca z rządem ma dotyczyć między innymi przestarzałych systemów narażonych na ataki oraz krytycznych zależności. Komunikat nie podaje, czy strony zamierzają takie systemy i zależności usuwać, czy zabezpieczyć i pozostawić.
Tymczasem niespełna tydzień później, w czwartek 12 listopada, przestały działać między innymi poczta Outlook, komunikator Teams i narzędzia Copilot. Według wpisu Microsoftu o zdarzeniu awaria trwała około 30 godzin, od czwartkowego przedpołudnia do piątkowego popołudnia, a o przywróceniu usług wszystkim klientom firma poinformowała w sobotę rano. Microsoft wykluczył cyberatak, a we wpisie o zdarzeniu podał, że zawiodły systemy nawiązujące połączenia z usługą Exchange Online. Według tego wpisu błąd powstał podczas wcześniejszej rozbudowy przepustowości sieci i ujawnił się po kolejnej zmianie w sieci. Awarię wywołały więc zmiany wprowadzone przez samego dostawcę.
Awaria podkreśliła tylko to, jak bardzo krytyczna jest nasza zależność od jednej firmy.
Jaki krok w stronę otwartych technologii zapowiedział rząd?
Następnego dnia po rozpoczęciu awarii, 13 listopada, rząd ogłosił w komunikacie konkurs grantowy na pilotażowe wdrożenia otwartego oprogramowania w jednostkach samorządu terytorialnego. Wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski zapowiedział go dzień wcześniej w Warszawie, podczas Dnia Otwartych Technologii, czyli w dniu, w którym zaczęła się awaria. Założenia konkursu ministerstwo konsultowało już wcześniej, więc to zupełny zbieg okoliczności, niefortunny wizerunkowo dla Microsoftu. Wicepremier Krzysztof Gawkowski powtórzył zapowiedź 13 listopada na platformie X i dodał, że w przyszłości ministerstwo będzie centralnie udostępniać zweryfikowane rozwiązania całej administracji.
Według komunikatu Ministerstwa Cyfryzacji do samorządów trafi 10 mln zł z programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy, a wnioski będzie można składać na przełomie roku. Granty obejmą między innymi pakiety biurowe, programy pocztowe i kalendarze, komunikatory oraz rozwiązania do przechowywania plików. Ministerstwo podaje, że państwo po raz pierwszy sfinansuje takie wdrożenia w administracji.
Fundacja Instrat opisała skalę zależności polskiej administracji od jednego dostawcy w analizie z grudnia 2025 roku. Przeanalizowała 72 postępowania na dostawy oprogramowania biurowego, które administracja wszczęła w 2025 roku. Według tej analizy 99% z nich bezpośrednio lub pośrednio wyklucza produkty inne niż te oferowane przez Microsoft. Jednocześnie w badaniu Ministerstwa Cyfryzacji i Centralnego Ośrodka Informatyki, które objęło 604 jednostki administracji, ponad 83% z nich stosuje już punktowo otwarte oprogramowanie, a największy potencjał widzą w pakietach biurowych.
Zapowiedź dotyczy więc pilotaży w samorządach, a zmiana w całej administracji wymaga najpierw zmiany sposobu, w jaki urzędy zamawiają oprogramowanie.
Dlaczego administracja i firmy w Europie podchodzą ostrożniej do amerykańskich rozwiązań?
W mojej ocenie powodem są napięcia polityczne i handlowe z Waszyngtonem oraz obawa przed odcięciem usługi na polecenie władz Stanów Zjednoczonych. Już na początku roku zaobserwowałam, że taki trend budzi się w Europie w związku z zagrożeniem wojną celną lub sankcjami ze strony administracji amerykańskiej. Sami urzędnicy otwarcie mówią o obawie przed odcięciem usługi.
Na przykład portal Komisji Europejskiej Interoperable Europe przytoczył w czerwcu 2025 roku słowa Bo Fristeda, szefa wydziału innowacji, technologii i kreatywności w gminie Aarhus. Według niego gmina chce móc natychmiast przenieść wszystkich pracowników, gdyby Stany Zjednoczone odcięły dostęp do platform Microsoftu.
Międzynarodowy Trybunał Karny potwierdził w październiku 2025 roku serwisowi The Register, że przechodzi na niemiecki otwarty pakiet openDesk. Wcześniej agencja AP podała, że prokurator Trybunału stracił dostęp do poczty w usłudze Microsoftu. Microsoft temu zaprzecza, a prezes firmy Brad Smith oświadczył, że Microsoft w żadnym momencie nie wstrzymał ani nie zawiesił usług dla Trybunału.
Komisja Europejska przedstawiła 3 czerwca 2026 roku pakiet na rzecz suwerenności technologicznej, w ramach którego przedstawiła projekt aktu o rozwoju chmury i sztucznej inteligencji (AI). Według komunikatu Komisji akt ma wprowadzić jednolite unijne ramy oceny suwerenności usług chmurowych i AI.
Podobny kierunek widać w Niemczech i w firmach. Według serwisu Cybernews, który powołuje się na ministerstwo kraju związkowego, w Szlezwiku‐Holsztynie prawie 80% stanowisk pracy w administracji przeszło już na oprogramowanie open source. W tegorocznym badaniu firmy Proton 74% z 1500 osób kierujących firmami w Wielkiej Brytanii, Niemczech i Francji obawiało się, że amerykański dostawca odetnie im dostęp do usług. Podchodzę do tego wyniku ostrożnie, ponieważ Proton sprzedaje usługi konkurencyjne wobec amerykańskich.
Wynika z tego, że odcięcie usługi jest dziś scenariuszem, który organizacje uwzględniają w planowaniu ciągłości działania. Awaria z 12 listopada pokazała jego skutki w praktyce, choć miała przyczyny techniczne.
Czy otwarte oprogramowanie może dziś zastąpić pakiet biurowy Microsoftu?
Zastąpienie pakietu Office staje się realne. LibreOffice jest dostępny od lat, a narzędzia AI pozwalają dziś szybko tworzyć funkcjonalne aplikacje. Przykładem jest ArtCraft, czyli siedem bezpłatnych odpowiedników programów Adobe z otwartym kodem. Według serwisu XDA Developers i fotografa Glyna Dewisa zbudował je jeden programista z pomocą modelu AI.
W Danii ministerstwo cyfryzacji przerwało pilotaż otwartego pakietu Collabora, w którym uczestniczyło 38 pracowników. Pilotaż zakończył się bez oceny, czy pakiet spełnił oczekiwania. Z tego wynika, że wdrożenie potrzebuje właściciela, który doprowadzi je do końca. Kierunek zmian jest jednak wyraźny, a ich tempo zależy od poziomu dojrzałości narzędzi i od tego, kto odpowiada za ich utrzymanie.
Co daje możliwość sprawdzenia kodu?
Kod źródłowy oprogramowania open source może niezależnie przejrzeć sama organizacja, zespół reagowania na incydenty lub zewnętrzny audytor. W przypadku oprogramowania zamkniętego taki przegląd wymaga zgody producenta i często nie jest możliwy.
Sama możliwość przeglądu nie gwarantuje bezpieczeństwa. Poziom ochrony zależy od tego, kto utrzymuje kod, jak szybko wprowadza poprawki oraz kto odpowiada za wdrożenie w urzędzie lub firmie. Instalując program od nieznanego autora, nie można mieć pewności, co zawiera. Z tego powodu ryzyko związane z otwartym oprogramowaniem oceniamy tak samo jak ryzyko związane z komercyjnym, z tą różnicą, że oceniający może przejrzeć kod źródłowy.
Dlaczego porozumienie z Microsoftem nadal jest potrzebne?
Porozumienie przyda się dla istniejącej infrastruktury, systemów operacyjnych i baz danych, których zastąpienie potrwa dłużej niż wymiana pakietu biurowego. Administracja będzie z nich korzystać jeszcze przez lata, więc współpraca z producentem przy usuwaniu podatności i przywracaniu działania po zakłóceniach leży w interesie państwa.
Moim zdaniem Microsoft może jednak w bardzo krótkim czasie stracić w pakiecie biurowym bardzo lukratywny segment klientów, jakim jest administracja publiczna.
Co sprawdzić w swojej organizacji?
- Sprawdźcie cztery rzeczy, niezależnie od tego, czy pracujecie w urzędzie, czy w firmie.
- Obejmijcie dostawcę pakietu biurowego analizą ryzyka na tych samych zasadach co dla każdego innego dostawcy technologii informacyjno‐komunikacyjnych (ICT).
- Sprawdźcie, czy macie dostęp do planów ciągłości działania, macierzy eskalacji oraz listy kontaktowej zespołu kryzysowego poza środowiskiem Microsoft 365. Sprawdźcie też, czy macie lokalne kopie krytycznych dokumentów (nie musicie kopiować SharePointa; wystarczy wskazać katalog z krytycznymi dokumentami, który będzie kopiowany na lokalny serwer plików).
- Sprawdźcie, czy w swojej strategii ciągłości działania określiliście, czy pakiet biurowy jest dla Was krytyczny oraz czym i w jaki sposób zastąpić poszczególne funkcjonalności Microsoft 365 w razie jego nagłej niedostępności.
- Zanim zaczniecie pilotaż otwartego oprogramowania, ustalcie kryteria jego oceny, czyli: kto utrzymuje kod, jak szybko wprowadza poprawki i kto odpowiada za wdrożenie po Waszej stronie.
Podsumowanie
Kierunek zmian jest wyraźny i prowadzi do stopniowego zastępowania rozwiązań Microsoftu rozwiązaniami o otwartej architekturze, bezpłatnymi lub znacznie tańszymi w utrzymaniu. Na pytanie z tytułu odpowiadam więc twierdząco, z zastrzeżeniem, że tempo zależy od poziomu dojrzałości narzędzi i od tego, kto odpowiada za ich utrzymanie. Porozumienie z 6 listopada pozostaje potrzebne tam, gdzie wymiana potrwa najdłużej, a każdego dostawcę, komercyjnego i otwartego, obejmuje ta sama analiza ryzyka.
Przygotowujecie urząd do spełnienia wymagań ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa?
Cyberbezpieczeństwo w administracji publicznej →
13 zestawów wzorów dokumentów i arkuszy, które pomogą urzędowi uzyskać zgodność, oraz szkolenie „Zarządzanie cyberbezpieczeństwem – poziom Specjalista”, które przygotowuje do egzaminu na Państwowy Certyfikat Kwalifikacji Wolnorynkowej „Zarządzanie cyberbezpieczeństwem – specjalista”.
Źródła
- Microsoft, „Polski rząd i Microsoft podpisały porozumienie o współpracy na rzecz wzmocnienia cyberobronności Polski”, listopad 2026
- Polsat News za PAP, „Globalna awaria Microsoftu. Nowy komunikat firmy”, listopad 2026
- Rzeczpospolita za PAP, „Microsoft przywrócił wszystkie usługi po globalnej awarii. Problemy były w 74 krajach”, listopad 2026
- Microsoft, wpis o zdarzeniu MO1550821 w centrum administracyjnym Microsoft 365, listopad 2026
- Rzeczpospolita, „Microsoft nie może uporać się z awarią. Problemy w 74 krajach, Polska reaguje”, listopad 2026
- Ministerstwo Cyfryzacji, „Już wkrótce granty na wdrożenia open source w JST – za nami Dzień Otwartych Technologii”, listopad 2026
- Fundacja Instrat, Jarosław Kopeć, „Zamówienia na pozór otwarte”, grudzień 2025
- Komisja Europejska, portal Interoperable Europe, „Aarhus and Copenhagen Choose Open Source”, czerwiec 2025
- The Register, „International Criminal Court dumps Microsoft Office”, październik 2025
- Komisja Europejska, komunikat prasowy IP/26/1187 o pakiecie na rzecz suwerenności technologicznej, czerwiec 2026
- Cybernews, „German state replaces Microsoft with open source, saves millions each year”, data publikacji do ustalenia
- Proton, „3 in 4 European businesses fear their US tech provider could cut them off”, sierpień 2026
- XDA Developers, „An open‐source Adobe suite built with AI is almost ready to replace the real thing”, październik 2026
- Glyn Dewis, „ArtCraft: Free Adobe Alternative, But Can You Trust It?”, październik 2026
- ITHardware, „Dania chciała uciec od Microsoftu. Skończyło się na wielkim odwrocie”, październik 2026
- Cloud News, „Denmark Halts Its Collabora Pilot to Replace Microsoft Office Without an Evaluation”, październik 2026




