Ukraina przekształciła sektor obronny w zdecentralizowaną sieć dostawców, która działa szybciej niż tradycyjny przemysł zbrojeniowy.
Zmiana ta zasługuje na analizę nie tylko ze względu na jej militarny charakter, lecz także z perspektywy zarządzania organizacją.
Nowy sposób konkurowania
Ukraina nie próbuje dorównać Rosji liczbą czołgów i samolotów. Rozwinęła natomiast produkcję tanich dronów bojowych, które mogą niszczyć sprzęt wart miliony dolarów. Dron morski za 20 tysięcy dolarów może uszkodzić lub zniszczyć okręt wart dziesiątki milionów.
Strategia ta wykorzystuje różnicę między kosztem środka ataku a wartością celu. Podobne podejście sprawdza się także poza sektorem obronnym. Organizacja może osiągnąć zamierzony rezultat przy znacznie niższych nakładach, zamiast jedynie ulepszać dotychczasowe rozwiązania.
Pięciuset dostawców zamiast kilku koncernów
Tradycyjne systemy obronne opierają się na kilku głównych wykonawcach. Ukraina zbudowała sieć ponad 500 dostawców, obejmującą duże fabryki i niewielkie warsztaty.
Taka struktura zwiększa odporność systemu. Zniszczenie jednego zakładu nie zatrzymuje całej produkcji. Pozostali dostawcy nadal realizują zamówienia.
Konkurencja między mniejszymi firmami przyspiesza również rozwój produktów. Każda z nich udoskonala swoje rozwiązania, aby zdobyć kolejne kontrakty. Decentralizacja pozwala też szybko zmieniać wielkość i strukturę zamówień bez długich negocjacji.
Zależność od zagranicznych podzespołów
Około 95 procent ukraińskich dronów powstaje w kraju, lecz najważniejsze elementy elektroniczne pochodzą z Chin, Europy i Stanów Zjednoczonych. Tworzy to pojedynczy punkt awarii.
Embargo technologiczne albo zakłócenia w światowych łańcuchach dostaw mogłyby ograniczyć produkcję. Podobny problem dotknął przemysł motoryzacyjny podczas pandemii. Lokalne fabryki nie mogły pracować bez układów elektronicznych sprowadzanych z Azji.
Zarządzanie ryzykiem w praktyce
Ukraina ogranicza część zagrożeń poprzez działania prowadzone na terytorium Rosji. Operacja „Pajęczyna”, nazywana także „rosyjskim Pearl Harbor”, obejmowała skoordynowane ataki na rosyjskie lotniska. Drony uderzyły w kilka baz i uszkodziły bombowce strategiczne Tu‐95 oraz Tu‐22M.
Państwo rozwija równocześnie różne rodzaje dronów: uderzeniowe, morskie oraz wyposażone w sztuczną inteligencję. Gdy Rosja opracowuje zabezpieczenia przeciwko jednemu typowi urządzeń, pozostałe nadal mogą działać skutecznie.
Wyścig technologiczny
Rosja rozwija drony sterowane światłowodem, które są odporne na zakłócenia elektroniczne, oraz wprowadza nowe sposoby ataku. Wymusza to ciągłe dostosowywanie ukraińskich rozwiązań.
Ukraina odpowiada dronami wyposażonymi w systemy sztucznej inteligencji. Urządzenia mogą wykonywać część zadań samodzielnie, nawet po utracie łączności z operatorem.
Ten wyścig przypomina rywalizację między specjalistami od cyberbezpieczeństwa a cyberprzestępcami. Każda strona stale poszukuje sposobów na przełamanie zabezpieczeń przeciwnika.
Doświadczeni operatorzy jako najcenniejszy zasób
Operatorzy dronów należą do najważniejszych elementów systemu. Doświadczony specjalista, który zna sposoby omijania rosyjskiej obrony, może mieć większą wartość niż kilka urządzeń.
Problemem pozostaje duża rotacja personelu. System potrzebuje nowych operatorów, a jednocześnie powinien zachowywać i przekazywać wiedzę doświadczonych żołnierzy. Podobne wyzwanie występuje w firmach technologicznych, choć w warunkach wojennych jego skutki są znacznie poważniejsze.
Problemy związane z szybkim rozwojem
Ukraiński sektor dronów zależy przede wszystkim od zamówień państwowych. Jeśli po zakończeniu wojny państwo ograniczy wydatki lub zmieni priorytety, część firm może utracić główne źródło przychodów. Długoterminowa stabilność wymaga więc zróżnicowania grupy odbiorców.
Drugim wyzwaniem będzie dostosowanie produktów wojskowych do zastosowań cywilnych. Drony mogą służyć do monitorowania infrastruktury, ratownictwa, ochrony środowiska i rolnictwa. Firmy będą jednak potrzebowały nowych certyfikatów, norm oraz kanałów sprzedaży.
Ukraina musi również zachować równowagę między rozwojem technologii obronnych a unikaniem działań, które mogłyby osłabić międzynarodowe wsparcie.
Wnioski dla organizacji
Ukraińska transformacja pokazuje, że szybkość i elastyczność mogą mieć większe znaczenie niż rozmiar organizacji i wielkość jej zasobów.
Sieć współpracujących dostawców może zapewnić większą odporność niż skupienie wszystkich zdolności w jednym przedsiębiorstwie. Kryzys może również przyspieszać rozwój nowych rozwiązań, gdy organizacja ma sprawną strukturę i wspólny cel.
Model ten potwierdza znaczenie analizy krytycznych zależności. Organizacja powinna wiedzieć, który dostawca, element lub proces może zatrzymać jej działalność. Powinna też inwestować w ludzi, ponieważ wiedza i doświadczenie zyskują szczególną wartość w warunkach wysokiego ryzyka.
Od technologii wojskowych do cywilnych
Ukraina może w przyszłości stać się ważnym ośrodkiem technologii obronnych i rozwiązań podwójnego zastosowania. Warunkiem będzie sprawne przejście od produkcji wojskowej do zastosowań cywilnych.
Przykład Ukrainy pokazuje potencjał zdecentralizowanej produkcji, ale ujawnia też słabość współczesnych łańcuchów dostaw. Stanowi studium zarządzania organizacją w warunkach, w których przewaga technologiczna może zmienić się w ciągu kilku miesięcy.
